शेतकरी मित्रांनो नमस्कार! कृषी डॉक्टर या शेतीविषयक अचूक माहिती देणाऱ्या वेबसाईटवर आपले स्वागत आहे. आज आपण रब्बी हंगामासाठी अत्यंत महत्त्वाचा विषय पाहणार आहोत, तो म्हणजे हरभरा लागवडीसाठी मार्केटमधील कोणती Gram variety (हरभरा वाण) निवडायला हवी. महाराष्ट्रात हरभरा लागवडीचे क्षेत्र सुमारे 5 लाख हेक्टर असून औरंगाबाद, जालना, नाशिक आणि सोलापूर यांसारख्या जिल्ह्यांमध्ये याचे मोठे उत्पादन घेतले जाते. याविषयीची संपूर्ण हरभरा लागवड माहिती येथे वाचा.
🌱 Gram variety: महाराष्ट्रातील प्रमुख ‘देशी वाण’
देशी हरभरा वाणांना स्थानिक बाजारात मोठी मागणी असते. या जातींचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्या रोगप्रतिकारक असतात आणि कमी पाण्यातही चांगले उत्पादन देतात. गव्हाच्या व हरभऱ्याच्या सुधारित वाणांबद्दल अधिकृत माहिती तुम्ही महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ (MPKV) च्या वेबसाईटवर पाहू शकता. खालील तक्त्यात टॉप देशी वाणांची सविस्तर माहिती दिली आहे:
| वाणाचे नाव |
कालावधी |
बियाणे दर (एकर) |
उत्पादन क्षमता |
ठळक वैशिष्ट्ये |
| फुले विक्रम (2016) |
100-110 दिवस |
25-30 किलो |
16-18 क्विंटल/हेक्टर |
उंच वाढणारा, मर रोग प्रतिकारक्षम |
| जॅकी 9218 (2005) |
105-110 दिवस |
30-32 किलो |
25-30 क्विंटल/हेक्टर |
टपोरे दाणे, मर रोगास प्रतिकारक्षम |
| दफ्तरी 21 |
90-100 दिवस |
20-25 किलो |
30-35 क्विंटल/हेक्टर |
आकर्षक लाल दाणे, पसरट वाण |
| दिग्विजय |
110 दिवस |
25-30 किलो |
7-8 क्विंटल/एकर |
करपा व उष्णता सहनशील |
| विजय (फुले जी 81-1-1) |
105-110 दिवस |
25-30 किलो |
8-16 क्विंटल/एकर |
पाण्याचा ताण सहन करण्याची क्षमता |
| विशाल |
110-115 दिवस |
30-35 किलो |
7-15 क्विंटल/एकर |
पिवळ्या रंगाचे टपोरे दाणे |
| आयसीसीव्ही-10 |
110-115 दिवस |
25-30 किलो |
7-13 क्विंटल/एकर |
मर रोगास प्रतिकारक्षम |
| साकी 9516 |
105-110 दिवस |
25-30 किलो |
6-12 क्विंटल/एकर |
मध्यम आकाराचे दाणे |
⭐ सुधारित ‘काबुली वाण’ (Kabuli Gram)
| वाणाचे नाव |
कालावधी |
बियाणे दर (एकर) |
उत्पादन क्षमता |
ठळक वैशिष्ट्ये |
| कृपा (2009) |
110-115 दिवस |
40-50 किलो |
30-32 क्विंटल/हेक्टर |
टपोरे आणि सफेद रंगाचे दाणे |
| पी के व्ही – 4 |
115-120 दिवस |
30-35 किलो |
12-15 क्विंटल/हेक्टर |
बागायतीसाठी उत्तम शिफारस |
| विराट |
110-115 दिवस |
30-35 किलो |
11 क्विंटल/हेक्टर |
अधिक टपोरे दाणे (100 दाणे = 35g) |
| पी के व्ही – 2 (काक-2) |
100-105 दिवस |
25-30 किलो |
12-15 क्विंटल/हेक्टर |
मर रोगास प्रतिकारक |
| बीडीएनजी – 798 |
100-105 दिवस |
20-25 किलो |
10-12 क्विंटल/हेक्टर |
मध्यम टपोरे, पांढरे दाणे |
🚜 पेरणीची वेळ आणि बियाणे मात्रा
1. पेरणीचा योग्य काळ
हरभरा पिकाची पेरणी ऑक्टोबरच्या शेवटच्या आठवड्यापासून ते नोव्हेंबरच्या पहिल्या पंधरवड्यापर्यंत करणे सर्वात अपेक्षित आणि फायदेशीर आहे.
2. बियाणे मात्रा (एकर)
लहान दाण्यांसाठी 20-25 किलो, मध्यम दाण्यांसाठी 25-30 किलो आणि मोठ्या टपोऱ्या दाण्यांसाठी 30-50 किलो बियाणे प्रति एकर वापरावे.
निष्कर्ष
महाराष्ट्रातील हरभरा लागवडीसाठी बाजारात अनेक उत्तम पर्याय उपलब्ध आहेत. तुमच्या जमिनीचा पोत आणि पाण्याची उपलब्धता ओळखून योग्य Gram variety ची निवड केल्यास उत्पादनात निश्चितच मोठी वाढ होईल.
शेतकऱ्यांच्या मेहनतीचे सोने करण्यासाठी आणि त्यांना योग्य बाजारभाव मिळवून देण्यासाठी टॉप वाणांची माहिती त्यांच्यापर्यंत पोहोचवणे, हीच कृषी डॉक्टरची प्राथमिकता आहे.
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न 1: हरभरा लागवड कधी करावी?
उत्तर: लागवड प्रामुख्याने रब्बी हंगामात केली जाते. 2024 साठी ऑक्टोबरच्या शेवटच्या आठवड्यापासून ते नोव्हेंबरच्या पहिल्या पंधरवड्यात पेरणी करणे उत्तम ठरते.
प्रश्न 2: या पिकाची पाण्याची गरज किती असते?
उत्तर: हरभऱ्याला खूप कमी पाण्याची आवश्यकता असते. यात पाण्याचा ताण सहन करण्याची चांगली क्षमता असते, तरीही फुलोऱ्यात योग्य पाणी व्यवस्थापन गरजेचे आहे.
प्रश्न 3: हरभरा पिकाची काढणी कधी करावी लागते?
उत्तर: पेरणीच्या साधारण 100 ते 120 दिवसांनंतर पिकाची काढणी केली जाते. झाडाचे कांड आणि दाणे पूर्णपणे पक्व झाल्यावरच काढणी करावी.
प्रश्न 4: हरभऱ्यावर कोणते मुख्य रोग येतात?
उत्तर: या पिकावर प्रामुख्याने मर रोग, करपा आणि अस्कोकाईटा ब्लाइट हे रोग आढळतात. बीजप्रक्रिया केल्यास या रोगांचा प्रादुर्भाव टाळता येतो.
KD
लेखक
कृषी डॉक्टर – सूर्यकांत कांबळे
पत्ता: इर्ले, ता. बार्शी, जि. सोलापूर, महाराष्ट्र – 413412
संपर्क: +91 8956970102
One thought on “Gram variety: हरभरा लागवड करण्यासाठी टॉप 5 बियाणे”
This is one of the clearest explanations I’ve seen. Thanks!