शेतकरी मित्रांनो नमस्कार. Krushi Doctor वेबसाईटवर तुमचे सहर्ष स्वागत आहे. रब्बी हंगामातील कडधान्य पिकांमध्ये हरभऱ्याचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. परंतु अनेकदा हवामानातील बदलांमुळे उत्पादनात मोठी घट येते. म्हणूनच आज आपण शास्त्रीय पद्धतीने chickpea cultivation म्हणजेच हरभरा लागवड कशी करावी, याबद्दल सविस्तर तांत्रिक माहिती पाहणार आहोत.
हरभऱ्याच्या विविध प्रजाती आणि जागतिक उत्पादनाबद्दल अधिक माहितीसाठी आपण हरभरा विकिपीडिया पेजला नक्की भेट देऊ शकता.
🎯 chickpea cultivation साठी जमिनीची निवड
हरभरा पिकासाठी मध्यम ते भारी आणि पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी जमीन सर्वोत्तम ठरते. विशेषतः चोपण किंवा पाणी साचून राहणाऱ्या जमिनीमध्ये हे पीक चांगले येत नाही. जमिनीची कमीत कमी मशागत केल्यास त्यातील ओलावा टिकून राहण्यास मदत होते. परिणामी भारी काळी जमीन निवडून वाफे पद्धतीने लागवड करणे फायदेशीर ठरते. म्हणूनच जमिनीचा पोत ओळखूनच पेरणीचे नियोजन करावे.
🚜 पेरणीचा कालावधी आणि सुधारित पद्धत
जिरायती हरभऱ्याची पेरणी ऑक्टोबरच्या पहिल्या पंधरवड्यात पूर्ण करणे गरजेचे आहे. शिवाय ओलिताखालील हरभरा ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात पेरल्यास अधिक उत्पादन मिळते. पेरणी करताना देशी हरभऱ्यासाठी दोन ओळींत 30 cm अंतर ठेवावे. तर काबुली वाणाकरिता 45 cm अंतर ठेवणे आवश्यक असते. यामुळे झाडांना पुरेसा सूर्यप्रकाश मिळतो आणि घाटे भरण्याची प्रक्रिया सुलभ होते. पेरणीपूर्वी बीजप्रक्रिया केल्यास उगवण क्षमता निश्चितच वाढते.
हरभऱ्याचे प्रमुख सुधारित वाण
| वाणाचे नाव |
प्रकार |
उत्पादन (क्विं/हे) |
| विजय (Phule G-81) |
देशी (ओलितासाठी) |
35 – 40 |
| विराट |
काबुली (टपोरे दाणे) |
30 – 32 |
| जाकी 9218 |
देशी (अतिशय लोकप्रिय) |
18 – 20 |
💧 chickpea cultivation: खत आणि पाणी व्यवस्थापन
हरभऱ्याला पेरणीच्या वेळी 20 kg नत्र आणि 40 kg स्फुरद प्रतिहेक्टरी द्यावे. त्यासोबत 30 kg पालाश दिल्यास दाण्यांची गुणवत्ता सुधारते. पीक फुलोऱ्यात असताना 2 टक्के युरियाची फवारणी केल्यास उत्पादनात वाढ होते. सिंचनाबाबत बोलायचे झाले तर पहिले पाणी पीक कळीवर असताना (40-45 दिवस) द्यावे. दुसरे पाणी घाटे भरताना (70-75 दिवस) देणे कधीही विसरू नका. कारण पाणी साचल्यास मुळकुजव्या रोगाचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर वाढतो.
📌 कृषी सल्ला: हरभऱ्यावरील घाटे अळीच्या नियंत्रणासाठी कामगंध सापळ्यांचा वापर करा. अधिकृत माहितीसाठी आपण भारत सरकारच्या Vikaspedia पोर्टलला नक्की भेट द्या.
✅ काढणी आणि अपेक्षित उत्पादन
जेव्हा पाने पिवळी पडतात आणि घाटे वाळू लागतात, तेव्हा पिकाची काढणी करावी. सुरुवातीला लक्षात ठेवा की पीक जास्त वाळल्यास घाटेगळ होऊन नुकसान होऊ शकते. अखेरीस जर आपण सुधारित जाती आणि योग्य पाणी व्यवस्थापनाचा अवलंब केला, तर सरासरी 25 to 30 क्विंटल प्रति हेक्टरी उत्पादन सहज मिळते. मळणी करताना दाणे फुटणार नाहीत याची योग्य काळजी घेणे कधीही फायदेशीर ठरते.
सारांश | Conclusion
शेतकरी मित्रांनो chickpea cultivation हे कमी खर्चात जास्त नफा देणारे पीक आहे. जर आपण बीजप्रक्रिया, खत नियोजन आणि वेळेवर पाणी दिले, तर हरभरा शेती नक्कीच फायदेशीर ठरेल. हा लेख आपल्याला आवडला असल्यास आपल्या इतर शेतकरी बांधवांना व्हॉट्सॲपवर नक्की शेअर करा. अधिक माहितीसाठी ‘कृषी डॉक्टर’ला नियमित भेट द्या.
KD
लेखक
कृषी डॉक्टर – सूर्यकांत कांबळे
पत्ता: इर्ले, ता. बार्शी, जि. सोलापूर, महाराष्ट्र – 413412
संपर्क: +91 8956970102
