1. प्रामुख्याने हळद आणि आले या पिकांच्या वाढीमध्ये कंदकुज हा रोग उत्पादनात मोठी घट आणण्यास कारणीभूत ठरतो.

2. विशेषतः, पावसाळ्यात शेतात पाणी साचून राहिल्यास Turmeric rhizome rot चा प्रादुर्भाव वेगाने वाढत जातो.

3. हा रोग बुरशी किंवा जिवाणू अशा दोन्ही कारणांमुळे होऊ शकतो, त्यामुळे त्याचे अचूक निदान करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

4. परिणामी, वेळीच नियंत्रण न केल्यास हळदीच्या एकूण उत्पादनात 50 टक्क्यांपेक्षा जास्त घट होऊ शकते.

रोगाची लक्षणे खालीलप्रमाणे दिसून येतात:

• ✔
  सुरुवातीला पानांचे शेंडे आणि कडा पिवळ्या पडू लागतात आणि हळूहळू संपूर्ण पान वाळत जाते.
• ✔
  त्यानंतर, खोडाचा जमिनीलगतचा भाग काळपट पडतो आणि तिथला गड्डा निस्तेज झालेला दिसतो.
• ✔
  जिवाणूजन्य कंदकुज असल्यास, रोगग्रस्त कंद कापून पाण्यात टाकल्यास दुधासारखा पांढरा स्राव बाहेर येतो.
• ✔
  तसेच, प्रादुर्भावग्रस्त फुटवा हाताने ओढल्यास तो सहजासहजी उपटून येतो.

हळद पिकाच्या लागवड तंत्रज्ञानाबद्दल अधिकृत माहितीसाठी केंद्र सरकारच्या या पोर्टलला भेट द्या:
ICAR-IISR Spices Board

1. जैविक व्यवस्थापन: प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून एकरी 2 ते 2.5 kg ट्रायकोडर्मा 300 kg शेणखतात मिसळून जमिनीतून द्यावे.

2. पाणी व्यवस्थापन: हळद 7 ते 8 महिन्यांची झाल्यावर जमिनीच्या प्रकारानुसार पाणी देणे कमी किंवा बंद करावे.

3. बुरशीजन्य उपाय: रोगाची सुरुवात होताच ब्लिटॉक्स (45 gram) किंवा रेडोमिल गोल्ड (45 gram) प्रति 15 लिटर पाण्यात मिसळून आळवणी करावी.

4. जिवाणूजन्य उपाय: जर जिवाणूजन्य मर असेल, तर कासु-बी (2 ml प्रति लिटर) या औषधाची आळवणी करणे अत्यंत गरजेचे आहे.

5. महत्त्वाची टीप: आळवणी करताना जमिनीत वाफसा असावा आणि त्यानंतर पिकाला थोडा पाण्याचा ताण द्यावा.

सारांश

थोडक्यात सांगायचे तर, Rhizome rot of turmeric टाळण्यासाठी पाण्याचा निचरा आणि वेळेवर बुरशीनाशकांचा वापर करणे हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे. हा लेख तुमच्या शेतकरी मित्रांसोबत शेअर करायला विसरू नका.

सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)