शेतकरी मित्रांनो नमस्कार. Krushi Doctor वेबसाईटवर तुमचे सहर्ष स्वागत आहे. कापूस हे महत्त्वाचे नगदी पीक असून सध्या अनेक भागांत cotton root rot म्हणजेच मूळ कूज रोगाचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे. कारण, हा रोग मातीतून पसरणाऱ्या बुरशीमुळे होतो आणि झाडाची वाढ पूर्णपणे थांबवतो. म्हणूनच, आज आपण या रोगाची लक्षणे आणि प्रभावी नियंत्रण पद्धतींची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

🔍 कापूस मूळ कूज रोगाची लक्षणे | cotton root rot symptoms

हा रोग प्रामुख्याने रायझोक्टोनिया किंवा मॅक्रोफोमिना बुरशीमुळे होतो, ज्यामध्ये झाड एकाएकी पिवळे पडून वाळू लागते. विशेषतः बाधित झाडाची मुळे कुजल्यामुळे ती जमिनीतून सहजासहजी उपटली जातात. परिणामी, मुळाचा खालचा भाग पिवळसर किंवा काळपट पडतो आणि मुळांची साल सहजपणे निघते. अशा प्रकारे प्रादुर्भाव वाढल्यास झाडाचे खोड सडते आणि पीक वाळून जाते.

🌡️ cotton root rot साठी पोषक वातावरण

हवामानातील बदल या रोगाच्या प्रसारासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरतात. विशेषतः हंगामाच्या सुरुवातीला कमी पाऊस आणि त्यानंतर निर्माण होणारी उष्ण व कोरडी परिस्थिती या रोगासाठी पोषक असते. शिवाय, जमिनीत ओलाव्याचा ताण पडल्यास बुरशीचा प्रादुर्भाव अधिक वेगाने वाढतो. तथापि, नत्रयुक्त खतांचा अतिवापर केल्यास केवळ शाकीय वाढ होते आणि मूळ कूज सारख्या रोगांची शक्यता वाढते.

कापूस मूळ कूज: एकात्मिक उपाययोजना

🛡️ cotton root rot नियंत्रणासाठी प्रभावी उपाय

मूळ कूज नियंत्रणासाठी दरवर्षी पिकांची फेरपालट करणे फायदेशीर ठरते. तसेच जमिनीची खोल नांगरणी करून आधीच्या पिकांचे अवशेष नष्ट करावेत. परिणामी, जमिनीतील बुरशीचे प्रमाण कमी होण्यास मदत होते. शेतात प्रादुर्भाव दिसल्यास ट्रायकोडर्मा किंवा कार्बेन्डाझिमची मुळाभोवती आळवणी करावी, ज्यामुळे रोगाचा पुढील प्रसार थांबवता येतो.

सारांश | Conclusion

शेतकरी मित्रांनो, cotton root rot हा रोग कापसाचे उत्पादन घटवणारा प्रमुख घटक आहे. परंतु, वेळेवर केलेले एकात्मिक व्यवस्थापन आणि बीजप्रक्रिया यामुळे आपण पिकाचे नुकसान टाळू शकतो. हा लेख आवडला असल्यास तुमच्या कापूस उत्पादक मित्रांना नक्की शेअर करा. अधिक माहितीसाठी ‘कृषी डॉक्टर’च्या संपर्कात राहा.