शेतकरी मित्रांनो नमस्कार. Krushi Doctor वेबसाईटवर आपले सहर्ष स्वागत आहे. आज आपण पांढरे सोने म्हणजेच **cotton farming** (कापूस लागवड) याबद्दल सविस्तर माहिती पाहणार आहोत. कारण कापूस हे महाराष्ट्रातील सर्वात महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. म्हणूनच विदर्भ, मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील शेतकरी या पिकाकडे मोठ्या प्रमाणात वळले आहेत. परिणामी, योग्य नियोजनातून आपण विक्रमी उत्पादन घेऊ शकतो. अशा प्रकारे मशागतीपासून ते वेचणीपर्यंतची सर्व माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
🌡️ हवामान आणि जमिनीची निवड
कापूस पिकासाठी कोरडे आणि उबदार हवामान अत्यंत पोषक असते. कारण बियाण्यांच्या उत्तम उगवणीसाठी **18 ते 20** अंश सेल्सिअस तापमानाची गरज असते. म्हणूनच लागवडीसाठी मध्यम ते खोल काळी आणि पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी जमीन निवडावी. परिणामी, पिकाची वाढ जोमाने होते. अशा प्रकारे जमिनीचा सामू **6 ते 8.5** च्या दरम्यान असणे फायदेशीर ठरते. लागवडीपूर्वी जमिनीची खोल नांगरट करून हेक्टरी **15 ते 20** टन शेणखत मिसळावे.
पेरणी अंतर आणि बियाणे प्रमाण
| वाणाचा प्रकार |
पेरणी अंतर (cm) |
एकरी बियाणे (gm) |
| सुधारित वाण |
90 x 60 |
2500 – 3000 |
| संकरित (Bt) वाण |
90 x 60 किंवा 120 x 60 |
800 – 900 |
🧪 बीज प्रक्रिया आणि खत नियोजन
पेरणीपूर्वी बीज प्रक्रिया करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कारण यामुळे मर आणि करपा यांसारख्या रोगांचा प्रादुर्भाव सुरुवातीलाच थांबवता येतो. म्हणूनच प्रति किलो बियाण्यास **3** ग्रॅम थायरम किंवा **25** ग्रॅम अझाटोबॅक्टर लावावे. खत व्यवस्थापनात कापसाला **120:60:60** (नत्र:स्फुरद:पालाश) प्रति हेक्टरी द्यावे. परिणामी, बोंडांची संख्या आणि आकार वाढतो. अशा प्रकारे नत्र खताची मात्रा **3** हप्त्यांमध्ये विभागून दिल्यास खताचा कार्यक्षम वापर होतो.
प्रमुख कीड आणि प्रभावी उपाय
| कीड / रोग |
प्रभावी उपाय (प्रती 10 Litre पाणी) |
| मावा / तुडतुडे |
इमिडाक्लोप्रिड (**4** ml) किंवा डायमिथोएट (**13** ml) |
| पांढरी माशी |
ऍसिटीमिप्रिड (**2** gm) किंवा ट्रायझोफॉस (**35** ml) |
| बुरशीजन्य करपा |
प्रॉपिकोन्याझोल (**10** ml) किंवा कॉपर ऑक्सिक्लोराइड (**30** gm) |
📦 वेचणी आणि साठवणूक
कापसाची पात्या गळ रोखण्यासाठी नॅप्थॅलीन ऍसिटिक ऍसिड (प्लॅनोफिक्स) ची फवारणी करावी. कारण यामुळे उत्पादनात **10 ते 15** टक्क्यांपर्यंत वाढ होते. वेचणी करताना **30 ते 35** टक्के बोंडे फुटल्यावर पहिली वेचणी करावी. म्हणूनच कापूस वेचताना तो स्वच्छ आणि कोरडा राहील याची काळजी घ्यावी. परिणामी, बाजारात कापसाला चांगला भाव मिळतो. अशा प्रकारे जातीनुसार कापसाची स्वतंत्र साठवणूक करणे फायदेशीर ठरते.
📌 अधिकृत सरकारी माहिती आणि अर्जासाठी दुवा:
शेतकरी मित्रांनो, कापूस पिकासाठी लागणारी कृषी अवजारे किंवा अनुदानासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या
महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टल
ला भेट द्या. तसेच नैसर्गिक आपत्तीमुळे होणाऱ्या नुकसानीच्या विम्यासाठी
PMFBY च्या अधिकृत वेबसाईट
चा वापर करा.
सारांश | Conclusion
थोडक्यात सांगायचे तर **cotton farming** मध्ये मशागतीपासून ते वेचणीपर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर नियोजन आवश्यक आहे. कारण योग्य बियाणे आणि वेळेवर कीड नियंत्रण केल्यास एकरी **12 ते 15** क्विंटल उत्पादन सहज शक्य आहे. म्हणूनच हा लेख तुमच्या शेतकरी मित्रांना नक्की शेअर करा. परिणामी, सर्वांना आधुनिक कापूस लागवडीची माहिती मिळेल. अशा प्रकारे समृद्ध शेतीसाठी Krushi Doctor ला नेहमी भेट द्या. धन्यवाद!
KD
लेखक
कृषि डॉक्टर सूर्यकांत कांबळे
संपर्क: 9168911489
वेबसाईट: krushidoctor.com
