शेतकरी मित्रांनो नमस्कार, मी कृषी डॉक्टर सूर्यकांत आपले Krushi Doctor वेबसाईटवर सहर्ष स्वागत करतो. शेतीमध्ये पिकांचे सर्वाधिक नुकसान हे रसशोषक किडींमुळे (sucking pest) होते. या किडी उघड्या डोळ्यांनी सहज दिसत नाहीत, परंतु त्या पिकाचे उत्पादन निम्म्यावर आणू शकतात. आजच्या लेखात आपण या किडींची ओळख, नुकसानीचा प्रकार आणि प्रभावी नियंत्रण पद्धती यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.

🐜 रसशोषक किडी (sucking pest) म्हणजे काय?

ज्या किडी आपल्या टोकदार मुखावयवांनी पिकाच्या कोवळ्या पानांतील, फुलांतील आणि फळांतील रस शोषून घेतात, त्यांना sucking pest किंवा रसशोषक कीड म्हणतात. यामध्ये प्रामुख्याने मावा (Aphids), तुडतुडे (Jassids), पांढरी माशी (Whitefly) आणि फुलकिडे (Thrips) यांचा समावेश होतो. या किडी केवळ रसच शोषत नाहीत, तर पिकांवर विविध व्हायरस (Virus) पसरवण्याचे काम देखील करतात. अधिक तांत्रिक माहितीसाठी तुम्ही भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) च्या मार्गदर्शक सूचना पाहू शकता.

पिकावर होणारे नुकसान आणि sucking pest ची लक्षणे

जेव्हा एखाद्या प्लॉटवर रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव होतो, तेव्हा खालील लक्षणे प्रामुख्याने दिसून येतात:

• पाने कडांनी पिवळी पडणे किंवा खालच्या/वरच्या बाजूला आकसणे (चुरडा-मुरडा).
• पिकाची वाढ खुंटणे आणि नवीन येणारी फूट निस्तेज होणे.
• पानांवर चिकट द्राव दिसून येतो, ज्यावर नंतर काळी बुरशी (Sooty Mould) वाढते.
• फुलांची आणि फळांची गळ होणे, ज्यामुळे थेट उत्पादनात घट येते.

✅ रसशोषक किडींचे (sucking pest) एकात्मिक नियंत्रण

केवळ रासायनिक फवारणीवर अवलंबून न राहता ‘एकात्मिक कीड व्यवस्थापन’ (IPM) करणे फायदेशीर ठरते. यामध्ये लागवडीपूर्वी जमिनीची मशागत, सापळा पिकांचा वापर आणि निळ्या/पिवळ्या चिकट सापळ्यांचा समावेश होतो.

१. सुरुवातीच्या काळातील फवारणी (कमी प्रादुर्भाव)

२. तीव्र प्रादुर्भावासाठी फवारणी (Heavy Sucking Pest Attack)